Ang Escolta sa Aking Mata (Matapos ang Isang Taon ng Gawa)

Isang Sabado ng umaga. Nakatayo ako sa harap ng historical marker na nakalagay malapit sa paanan ng tulay sa Calle Escolta. Ito ay inialay sa bayaning nagngangalang Patricio Mariano (1877-1935) at mukhang matagal nang napapabayaan. Marumi, halos hindi na mabasa ang mga nakalagay at mas masangsang pa ang amoy kumpara sa Estero dela Reina na nasa likod lang nito. Sa kalagayan ng istruktura, hindi mo aakalaing isa itong pagkilala ng bansa para sa isang natatanging Pilipino.

Ang marker ng bayaning si Patricio Mariano sa panulukan ng Callejon Banquero at Calle Escolta, bago ito muling ipinaayos.

Ang marker ng bayaning si Patricio Mariano sa panulukan ng Callejon Banquero at Calle Escolta, bago ito muling ipinaayos.

Kumpara sa ibang bayani ay hindi natin gaanong kilala si Ginoong Mariano. Ngunit kung pagbabasehan ang nakalimbag na teksto sa marker ay masasabing importante ang naiambag niya sa kasaysayan. Sapat na ang mga salitang iyon upang idulog sa mga kinauukulan ang kondisyon ng marker at para ibigay na rin sa kanya ang paggalang na tulad ng ibinibigay ng bayan kina Rizal, Bonifacio at iba pang kilalang bayani.

Enero 28, 2015. 80th death anniversary ni Ginoong Mariano. Sinulatan ng Escolta Revival Movement ang National Historical Commission of the Philippines (NHCP) upang ipaalam ang sitwasyon at humingi ng tulong upang maipaayos itong muli. Wala pang isang araw matapos na maipadala ang sulat, dumating ang mga mababait na tauhan ng NHCP upang pinturahan at ibalik sa dating anyo ang palatandaan. Sinabihan din nila ang katabing vendor na siguraduhing walang iihi o magdudumi sa paligid nito. Wika nga ni Kuya Jun, ang namamahala sa mga nag-ayos ng marker, kahit man lang sa simpleng paraan ay maipakita nilang pinapahalagahan nila ang Escolta sa pamamagitan ng pagpapanatili ng kalinisan sa alaala ng isang bayaning maituturing na mahalaga sa nakaraan ng ating lipunan.

Ang ginawang pagsasaayos ng NHCP sa marker ni Ginoong Mariano.

Ang ginawang pagsasaayos ng NHCP sa marker ni Ginoong Mariano.

Isinama ng NHCP sa pagpipintura ng marker ang pag-aayos sa konkretong pinagkakabitan nito.

Isinama ng NHCP sa pagpipintura ng marker ang pag-aayos sa konkretong pinagkakabitan nito.

Sa ngayon ay mas maaliwalas na ang itsura ng marker ni Ginoong Mariano kaysa dati. Sa kagandahang-loob ng Escolta Commercial Association Inc. (ECAI) ay nilagyan ng karatula ang tabi ng marker upang ipaalala sa lahat na karapat-dapat ang bayaning tulad ni Ginoong Mariano sa respeto at pagkilala nating mga Pilipino.

Ang naging kalagayan ng marker ni Patricio Mariano ay maihahalintulad sa sitwasyon ng Calle Escolta. Bilang dating sentro ng komersyo, nagsilbi ang kalsadang ito sa kalakalan ng buong bansa sa napakahabang panahon. Kinilala ito at nanatiling kapaki-pakinabang sa kabila ng napakaraming trahedyang pinagdaanan nito. Sa kabilang banda, dumating ang malawakang modernisasyon at nag-iba na ang takbo ng ekonomiya. Mula sa pagiging aktibo’t maayos na kalye ay nakalimutan na’t biglang natahimik ang Escolta. Ang dating ligtas at malinis na mga bangketa ay nagiging mukha na ng kahirapang sinasalamin din ng marami pang lugar sa Kamaynilaan.

Bagaman nariyan ang dumi at kawalang-kaayusan ngayon ay hindi nito maitatago kung ano ang Escolta noon. Ang mga gusaling maituturing na survivor ng digmaan noong 1945 at ang mga kuwento ng iba’t ibang magagandang alaala ang mga sumisira sa paniniwalang sa mga aklat ng kasaysayan na lang makikita ang kalsadang minsang tinahak ng mga pinakasikat na Pilipino. Ang mga ito, kasama ang mga tao’t grupong nananalig na maibabalik pa ang dati nitong sigla ang mga patunay na sa kabila ng lahat, hindi pa patay ang Escolta.

Isa ako sa kanila. At ngayong buwan ang unang anibersaryo ko bilang volunteer ng Escolta Revival Movement.

Larawan ng inyong lingkod habang suot ang Escolta shirt.

Larawan ng inyong lingkod habang suot ang Escolta shirt.

Hindi na bago sa akin ang magtrabaho para maayos ang lugar na tinuturing ng marami na wala nang pag-asa. Nang dalhin ako sa Escolta ng isang kaibigan mula sa Heritage Conservation Society-Youth, naging madali sa akin ang idugtong ang buhay ko doon para makatulong. Ngunit tulad ng dati kong naging misyon bilang youth leader ng gobyerno, hindi naging madali ang lahat para magkaroon ng saysay ang mga bagay-bagay. Alam ko yun dahil wala namang long exam na mape-perfect mo agad-agad. Bilang indibidwal na ating tanging hiling ay makita ang Maynila na kaaya-aya tulad ng dati, kailangan ko itong pagpaguran at kailangang magsakripisyo ng iilang bagay para gawin ang nararapat. Dito ako magsisimulang muli sa Escolta.

Hindi maiiwasan ang mga di pagkakaunawaan, colflicts of interest, miscommunication at iba pang nagiging hadlang para hindi umandar ang adbokasiya. Nakakalungkot na makita ang iilan na nag-iisip na mali ang mga ginagawa ko dahil sa napakaraming kadahilanan. Aaminin ko na ako’y may mga pagkakamali at handa akong humingi ng kapatawaran. Hindi naman ako perpektong lider. Magkagayunman, hangga’t alam kong para sa kabutihan ng marami ang misyon, gagawin ko iyon dahil alam kong may mga taong nagtitiwala sa kakayahan ko. Hindi ko sila bibiguin.

Isang malaking consolation sa akin ang maka-daupang-palad ang mga taong tinitingala sa kani-kanilang larangan. Mula sa mayor ng Maynila at chairman ng MMDA hanggang sa barangay chairman na nakakasakop sa Escolta, hindi ko inakalang ang mga personalidad na iyon ay magiging bahagi ng aking mga ginagawa. Nakakatuwang karanasan din ang lumabas sa telebisyon para i-promote ang mga gawain namin kung saan pwedeng sumali ang lahat. Kasama ang mga kaibigan mula sa iba’t ibang grupong tagasuporta, inilalahad namin sa kanila ang lahat ng tungkol sa Escolta at kung bakit mahalagang tulungan nila ang isang kalyeng kinalimutan na ng ekonomiyang lubos niyang pinaglingkuran. Nagkaroon ng mga positibong tugon, pero nariyan din naman ang mga negatibo. Magkagayunman, obligasyon namin na kunin ang pagkakataong gawing positibo ang mga negatibong resultang iyon.

twt-2014-escolta-06

Screenshot mula sa interview ng programang Cityscape ng ABS-CBN News Channel.

Pagpupulong ng Escolta community kay Manila Mayor Joseph Estrada noong Mayo 2014.

Pakikipagpulong ng Escolta community kay Manila Mayor Joseph Estrada noong Mayo 2014.

escolta-meets-mmda

Pakikipagpulong ng grupo kay MMDA Chairman Francis Tolentino.

Ang taong nagtitiwala sa akin ay naging mga bago kong kaibigan. Sila ay mga professors, architects, artists at maging high school, college at graduate school students; gayundin ang mga building owner, office employees, security guards, young professionals at mga simpleng taong araw-araw na nabubuhay sa pangarap na sana’y bumalik ang kaayusan sa pangalawa nilang tahanan. Nakakataba ng puso na makita ang mga ngiti, ang mga pasasalamat at mga salitang nagbibigay-inspirasyon sa amin na gawin ang makakaya para umusad ang kanilang mga pangarap.

Sa loob ng isang taon, wala naman talagang malaking pinagbago sa kalagayan ng Escolta, kahit ilang media o ilang daang turista na ang bumisita upang makita ang ganda at pangit sa dating sikat na kalsada. Ang mga pisikal na pagsasaayos ay nasa diskresyon pa rin ng Manila city government kaya patuloy naming tinatawag ang atensyon nila tungkol sa mga isyu ng security, lighting, sidewalk, walang kwentang barangay officials, pasaway na mga vendor at ang pagpapasa sa pagiging heritage zone ng Escolta.

Habang hinihintay ang mga malawakang pagbabago ay sinasamantala namin ang pagbuo ng mga event para mas mapalaganap ang kaalaman ng publiko tungkol sa Escolta. Bilang mga volunteer ay wala kaming sapat na pondo upang gumawa ng mga pisikal na pagsasaayos, kaya mas mabuting ginagamit namin ang kayamanan ng isipan at diskarte upang madala ang mga institusyong may kakayahang gawin ang mga iyon.

Ang mga pangalawang magulang namin sa ECAI ay mahigit dalawang dekada nang humahanap ng paraan para muling magliwanag ang Escolta. Sa kabila ng pagiging magkaka-kompetensya sa negosyo, ipinapakita nilang hindi saklaw ng pera ang tagal ng kanilang pagsasamahan bilang isang Asosasyon. Tanggap nila ang kanilang mga kakulangan at minsa’y hindi pagkakaintindihan dahil sabi nga nila ay “tumatanda” na’t medyo “napapagod” na sila. Kahit ganoon, naniniwala akong sa gitna ng mga pagsubok bilang isang institusyon, patuloy pa rin silang naniniwala na maaabutan pa nila ang bagong panahon ng Escolta. Kasama akong naniniwala at tumatrabaho para sa pangarap na iyon.

Ang unang taon ay umpisa pa lamang ng mas marami pang tagpo para sa akin sa Escolta. Mula sa orihinal kong pakay na suportahan ang panawagang gawin itong heritage zone ng pamahalaan, natanto ko ang sarili ko na mas marami pa akong pwedeng gawin upang makatulong.

Para sa akin, ang Escolta ay hindi lamang isang lugar na dapat puntahan para alalahanin ang kanyang kasaysayan at protektahan ang mga pamanang nasa bingit ng pagkasira. Sa aking mga mata, ang Escolta ay isang lugar kung saan masarap mangarap, kung saan ang mga pagsubok ay mahirap pero malulutas nang may pananampalataya at pag-asa, at kung saan magmumula ang bagong henerasyon ng mas produktibong mamamayang Manilenyo at Pilipino.

Nagpapasalamat ako sa mga tao’t institusyon na patuloy na sumusuporta at gumagawa ng paraan upang maibalik ang nawalang sigla ng Escolta. Nagpapasalamat din ako sa pagbibigay ng tiwala sa kakayahan ng inyong lingkod upang palaganapin ang Escolta sa lahat ng paraan at sa lahat ng pagkakataon.

Sa aking ikalawang taon, nawa’y iadya pa ng Langit ang dagdag na buhay at mas maayos na kalusugan upang ibahagi ang aking makakaya para sa ikabubuti ng Escolta. Dito ko natagpuan ang panibagong misyon na muntik ko nang iwanan at alam kong sa lugar ding ito sisibol ang aking panibagong paniniwala para sa magandang kinabukasan ng lungsod kong tinatangi’t minamahal.

Ang kasalukuyang official logo ng Escolta Revival Movement.

Ang kasalukuyang official logo ng Escolta Revival Movement.

Ang mga Dapat Matutunan ng mga Pilipino sa Kasaysayan

Sa bisa ng Proklamasyon Bilang 339 na nilagdaan ni Pangulong Benigno Simeon Aquino III noong ika-16 ng Pebrero 2012, itinakda ng pamahalaan sa buwan ng Agosto ang taunang selebrasyon ng pambansang Buwan ng Kasaysayan. Nakasaad din dito na sa tuwing ika-30 ng Agosto (sa araw na ito) ay ating ginugunita ang Araw ng mga Bayani.

Noong Miyerkules ay personal kong natunghayan ang buong pagdinig ng Senate Committee on Education, Culture and Arts hinggil sa kontrobersyal na pagpapatayo ng Torre de Manila sa lungsod ng Maynila. Dito’y binigyan ng pagkakataon ang lahat ng panig na ipaliwanag at saliksikin ang mga pangyayaring nagbigay-daan sa pinakamalawakang pambabastos sa pinakakilalang dambana ng ating kasaysayan.

Habang nakikinig sa diskusyong inabot ng mahigit tatlo’t kalahating oras, may tatlong tanong na lumutang sa aking kamalayan na maaaring alam ko kung ano ang mga sagot, alam ko kung paano gagawin, ngunit hindi ko alam kung bakit hindi alam o ayaw malaman ng ibang mga tao… kahit pare-pareho naman tayong mga Pilipino:

“Bakit hindi pinapahalagahan ng nakararaming Pinoy ang kasaysayan ng Pilipinas?”

“Bakit ang tingin ng nakararaming Pinoy sa kasaysayan ay kontrabida sa pag-unlad?”

“Bakit hindi natututo ang nakararaming Pinoy sa kasaysayan ng sarili niyang bansa?”

Ang mga isyung naglulutangan ngayon tulad ng sa Torre de Manila, sa pagkadiskaril ng mga pampublikong transportasyon o sa diumano’y tangka ni Pangulong Noynoy Aquino para madugtungan ang kanyang termino ay hindi na bago sa ating lipunan. Datapwa’t magkaiba sa tinatahak na panahon, ang dunong sa likod ng mga nakaraang pangyayari ay sapat upang hindi ito maulit sa mga senaryo ngayon. Lahat ng isyung nabanggit ay masasabing napapanahon dahil naging maingay ang mga ito sa panahong tayo ay gumugunita sa Buwan ng Kasaysayan.

Paano dito maipapasok ang kasaysayan?

no-to-torre-de-manilaKahit ang ating mga dinadakilang bayani ay nanabik, nangarap at nagbuwis ng buhay upang ibigay sa bansa ang pag-unlad na nararapat dito. Bilang punong lungsod ng Pilipinas, sinasalamin ng Maynila ang pagnanais ng ating mga bayani na magandang hinaharap para sa mahal nilang bayan. Sa pagkakakilala natin sa kanila, alam natin na kung nabubuhay sila ngayon, hangga’t ginagalang at pinapanatili natin ang ating diwang makabansa, ang ating pag-unlad ay kanilang lubos na ikararangal. Pero sa daan-daang matatalinong tao sa loob ng korporasyong nagtayo ng Torre de Manila, ilan kaya sa kanila ang naging turista sa Luneta at nagbigay-pugay at respeto kay Gat. Jose Rizal? Sabihin na nating… halos lahat sila. Bakit? Dahil alam nilang sa napakaraming dekada, ang tanawin ng monumento ni Rizal ang tanda ng bawat probinsyano na sila’y nasa Maynila na. Ito rin ang itinuturing na unang tanawin ng mga dayuhan sa kanilang mga litrato na nagpapatunay na sila ay nasa Pilipinas na. Samakatuwid, ang Luneta at ang rebulto ni Rizal ay isang ekstra-ordinaryong bahagi ng kasaysayan na binibigyang-galang dahil ito ang kilalang imahe ng bansa sa daigdig. Sinamantala nila ang pagkakakilanlan ng Luneta na sa kanilang pag-aakala’y ayos lang na makisalo sila sa katanyagan nito.

 

Kuha mula sa inquirer.net

Kuha mula sa inquirer.net

Ang pagsabay sa modernisasyon ay mas natural na sa Pilipinas, kumpara sa ibang kalapit bansa sa Timog Silangang Asya. Sa loob ng mahigit isa’t kalahating siglo, masasabing tinaglay natin ang mga istrukturang hinangaan, ginaya o pilit pinantayan ng maraming Asyano. Ika nga ng mga matatanda, wala ka nang hahanapin pa dahil kumpleto na ang lahat ng kakailanganin mo sa Maynila na, bilang kabisera, ay mukha ng Pilipinas sa mundo. Isa sa mga nakakamanghang aspeto ng Maynila noon ay ang transportasyon. Mula tren, tram hanggang sa eroplano, lubos nating maipagmamalaki ang mga ito dahil sa pagiging moderno at malaking tulong nito sa buhay ng mga Pilipino. Hindi rin naging madali ang pagpapanatili sa mga nasabing sasakyan, pero dahil alam ng mga inhinyero at ng gobyerno noon na mahalaga ito sa lipunan ay pinagbubuti nila ang pag-aayos ng mga ito. Lahat ng ito’y naiwan na lamang sa pahina ng kasaysayan na hindi man lang natutunan ng kasalukuyan. Sa mga nangyari at tuloy-tuloy pang nangyayari sa mga tren ng Philippine National Railways, mga bagon ng Metro Rail Transit at pasilidad ng Ninoy Aquino International Airport, masakit aminin na matagal pa bago maramdaman ng mga mananakay ngayon ang ginhawa sa ating mga pampublikong sasakyan.

 

Kuha mula sa inquirer.net

Kuha mula sa inquirer.net

Naging hamon sa apat na presidente ng Pilipinas ang pagsasaayos ng bansa sa pamamagitan ng Saligang Batas. Bawat isa sa kanila’y may kinaharap na pagsubok at ang pagsasaayos ng Konstitusyon ang nakita nilang sagot sa mga katanungang ito. Si Manuel Quezon na naging kampeon ng 1935 Constitution na siyang naghanda sa bansa sa ganap nitong kalayaan mula sa Amerika; si Ferdinand Marcos na ginawang instrumento ang 1973 Constitution upang manatiling pabor sa kanyang pamamahala ang batas; si Corazon Aquino na nagpatibay sa 1987 Constitution bilang simbolo ng pagbabalik ng demokrasya sa Pilipinas; at si Ramos na nagkaroon ng pagtatangkang amyendahan ang probisyong pang-ekonomiya ng Konstitusyon pero hindi naging matagumpay. Iba-iba man ang dahilan at kinahinatnan ng mga pagsususog ng Saligang Batas ay hindi maitatatwang nag-iwan ang mga ito ng aral sa sinumang nasa loob ng ating pamahalaan. Ang kasalukuyang kritisismo sa charter change ang pinakamaingay sa nakalipas na humigit-kumulang na dalawang dekada dahil si Pangulong Noynoy Aquino ang nagpakita ng interes na ratipikahan ang Konstitusyong ipinanganak sa mismong termino ng kanyang ina. Matinding batikos din ang inabot ni Pnoy dahil bukod sa term extension ay nais umano niyang baguhin ang kapangyarihang sakop ng Hudikatura na, sa paningin ng yumaong Pangulong Cory ay tagapag-balanse ng demokrasya at burukrasya sa bansa. Nananalig akong alam ng kasalukuyang presidente (at ng mga taong nakapaligid sa kanya) ang kinahinatnan ng mga pangulong naging bahagi sa pagbabago ng Konstitusyon. Gayundin, may hinuha din sila sa posibleng mga epekto nito, hindi lang sa lipunan sa kasalukuyan, kundi sa ating kasaysayan sa hinaharap.

 

Naniniwala akong hindi bobo ang mga Pilipino, bagaman dumarating tayo sa mga panahong nawawala tayo sa tamang mentalidad kapag nahaharap sa kumplikadong sitwasyon. Kinukulang sa proper mindset, kumbaga. Binibigay sa atin ng kasaysayan ang iba’t ibang mga aral mula sa tagumpay at pagkakamali ng ating mga ninuno at lipunan. Mula rito, malaki ang pagkakataong matutunan natin sa kasalukuyan kung paano ibalik ang kaayusan sa ating bayan para ngayon at sa hinaharap gamit ang tamang pag-iisip at pag-aanalisa.

Ang “Pagpatay” Sa Escolta

UNANG-UNA SA LAHAT. Ipagpaumanhin po ninyo dahil naging inactive ang Aurora Metropolis nitong mga nakaraang buwan. Pero sobra akong nagpapasalamat at nakakataba ng puso na makitang mataas pa rin ang bilang ng mga bumibisita rito. Abala po ang inyong lingkod sa paghahanda sa isang malaking adbokasiya. Ito po ay ang Escolta na siyang malugod kong ibabahagi sa artikulong ito.

 

Kailan ba maituturing na patay na ang isang lugar? Ano ba ang mga senyales na ang partikular na komunidad o siyudad ay patungo na sa estadong hindi na nito kayang tumindig sa pundasyong pinilay ng trahedya? Sino ang makapagsasabing ang kamatayan nito ang naging mitsa ng paghihingalo ng lungsod na minsang kinilala ng daigdig bilang prinsesa ng Malayong Silangan?

Wala akong mahalagang alaala ng aking kabataan sa Escolta, maliban na lang sa mga sandaling dinadala ako ng aking kuya sa Simbahan ng Sta. Cruz. Doon kasi dumadaan ang jeep na sinasakyan namin. Wala rin akong pinapahalagahang lugar sa Escolta, ni walang kakilalang dinadalaw doon. Hindi ko kilala ang Escolta… hanggang tadhana na mismo ang nagdala sa akin sa matimtimang lugar na ito.

Marami ang hindi nakakakilala sa Escolta sa kasalukuyang henerasyon. Kung mayroon man, marahil ay masasabi lang nila’y “noon, maganda ang lugar na ‘yan, pero tuluyan nang napag-iwanan ng panahon”. Kung kinikilala man ng kasaysayan ang kontribusyon nito sa lipunan, iyon ay makikita na lamang sa mga gula-gulanit at inaalikabok na libro at peryodiko sa mga silid-aklatan. Ngunit nang naumpisahan kong tuklasin ang Escolta, masasabi kong hindi pa patay ang distritong ito. Para sa akin, ang Escolta’y natutulog lamang at naghihintay sa mga taong nagmamahal sa kanya — mga taong magbibigay sa kanya ng pagpapahalaga tulad ng dati.

Ang distrito ng Escolta sa anggulo mula sa Jones Bridge.

Ang distrito ng Escolta ngayon sa anggulo mula sa Jones Bridge.

Ang Calle sa Kanyang Ginintuang Buhay

Nasasaad sa mga tala ng kasaysayan na ang Escolta ay nagsimulang magsilbi bilang lugar ng kalakalan noong 1594, dalawampu’t isang taon pagkatapos masukob ni Miguel Lopez de Legaspi ang lupaing tinawag niyang Maynila. Matatagpuan sa hilagang pampang ng Ilog Pasig, ang kalyeng ito ay perpektong lokasyon upang lagakan ng mga produktong ibinabagsak sa Manila Bay na idinadaan sa ilog at inihahatid sa mga negosyanteng nakabase sa Downtown Manila.

Dumaan ang mahigit tatlong daang taon, mula sa pagiging simpleng daungan ay nakasabay ang Escolta sa pag-unlad ng noo’y gumagandang merkado sa kabisera ng bansa. Unti-unti nang nagsulputan ang mga istruktura’t gusaling pang-komersyo na kinalauna’y nagtakda sa Escolta bilang punong distrito ng napakaraming industriya sa Maynila. Kabilang sa mga makasaysayang pangyayari dito ay ang pagsilang ng kauna-unahang sinehan at pagpapakilala sa sining ng pelikula sa mga Pilipino noong 1897.

Mas tumingkad ang imahe ng Escolta sa pagdating ng mga Amerikano sa Pilipinas sa umpisa ng ika-20 siglo. Patuloy itong gumanap sa kanyang estado bilang pangunahing lugar ng kalakalan sa lungsod. Kinunsidera ng mga mananakop ang potensyal ng Escolta ito sa ekonomiya ng kanilang bagong kolonya. Patunay dito ang pagsibol ng mga eleganteng gusali na pinaninirhan ng mga primera-klaseng tindahan na nagtitinda ng mga mamahaling produkto mula sa Estados Unidos, Europa at Asya. Narito rin ang mga punong himpilan ng mga pangunahing institusyong pampinansyal at pangangalakal. Sa bawat opisina rito’y nagtatagpo ang iba’t ibang mga lahi upang bumuo ng mga kasunduang pang-negosyo sa Pilipinas o para sa kani-kanilang mga bansa.

Kabilang sa mga tanyag na institusyong bumase rito ay ang Philippine National Bank, Bank of the Philippine Islands at ang Philippine office ng National City Bank of New York na kilala ng buong mundo ngayon bilang Citibank. Naging tahanan din ito ng Manila Stock Exchange na ninuno ng kasalukuyang Philippine Stock Exchange. Sa Escolta rin ipinanganak noong 1939 ang dzRH sa itaas na palapag ng H.E. Heacock Building. Ito ang ikaapat na istasyon ng radyo ng bansa at ang nananatiling buhay na himpilan ng kanyang panahon.

Ang Calle sa Kanyang Panghihina, Paghihingalo at “Kamatayan”

Nanatili ang operasyon sa Escolta nang masakop ng Imperyong Hapon ang Pilipinas. Maraming dayuhang kumpanya ang kinuha ng mga Hapones, samantalang ang mga may-ari ng ilan sa mga ito ay ikinulong at pinahirapan. Nanatili ang ganitong kalakaran hanggang 1945 nang lumusob ang puwersang pandigma ng mga Amerikano bilang hakbang sa pagbawi ng pinakamahalagang siyudad sa Silangan sa kamay ng mga Hapones. Libo-libong gusali ang nasira at daang libong mga tao ang nasawi sa tinaguriang Battle for Manila. Kasabay nito ang pagka-paralisa ng punong kabisera at kabilang dito ang pagkadurog ng Escolta.

Dumaan sa rehabilitasyon ang Maynila sa tulong ng pamahalaang Amerikano. Kaalinsabay ng pagbibigay ng lubos na kalayaan sa bansa noong 1946, isa sa mga naging prayoridad ng Estados Unidos ang pagpapaayos ng mga pangunahing istruktura ng pamahalaan na sa hinaharap ay siyang magpapatakbo sa pinakawalan nitong teritoryo sa Pasipiko.

Unti-unting bumalik sa kanyang kinagisnang sistema ang Escolta, ilang taon pagkatapos ng digmaan. Nagsibalikan ang ilang mangangalakal upang muling buksan ang mga naiwang negosyo.

Sa mga panahong ito’y naitakda ang ilang mga mahahalagang pangyayari sa ating bansa tulad ng pagsilang ng dzBB noong 1950 sa Calvo Building na siyang ninuno ng kasalukuyang GMA Network Inc.; ang paglalagay sa kauna-unahang elevator system sa bansa sa Burke Building; at pagpapasinaya sa bagong punong gusali ng PNB noong 1966.

Ang Escolta noong dekada '60, ilang taon pagkatapos ng digmaan. Unti-unting bumabangon ngunit halos wala nang bakas ng marangyang kahapon. (Larawan mula sa Manila Nostalgia blog)

Ang Escolta noong dekada ’60, ilang taon pagkatapos ng digmaan. Unti-unting bumabangon ngunit halos wala nang bakas ng marangyang kahapon. (Larawan mula sa Manila Nostalgia blog)

Sa kabila ng pilit na pag-angat ulit ng Escolta ay hindi na nito tuluyang nakabalik sa nakagisnan nitong pagkakakilanlan. Sa pag-usad ng dekada ’70 ay unti-unti nang nagsisialisan ang mga tanggapang nakabase dito bago ang giyera. Ang iba nama’y tuluyan nang nagsara at isa na lamang alaalang natabunan ng panibagong yugto ng ating kamalayan.

Makalipas ang ilang dekada, ang Escolta na kilala sa kanyang maharlikang pagkakakilanlan ay nananahimik at nananatiling minumulto ng kanyang naranasang trahedya. Sa mata ng marami, ang Escolta ay patay na at isa nang inaagnas na gunita ng Maynilang ginahasa ng pinaka-masaklap na giyera sa kasaysayan ng daigdig.

Ang Calle ng Pag-asa

Ang Escolta ngayon ay isa na lang simpleng masikip na kalsada sa Binondo. Ang katahimikan dito’y hindi kaayusan ang pakahulugan. Nagsisilbi itong kanlungan ng ilang walang matirhan na kung minsa’y nagdadala ng gulo at krimen sa lugar. Dulot nila ay pagkabahala sa mga taong nagtatrabaho rito. Ang Escolta ay ginagawa na lamang na paradahan ng mga negosyante, isang bagay na lalong nagpapababa sa matayog niyang imahe sa nakaraan.

Sa kabila ng kawalang-importansya ng iilan, nakasilip pa rin ang liwanag ng pag-asa sa Escolta sa pamamagitan ng mga taong nagpapakita ng suporta rito. Sa sinasabing “yugto ng kamatayan” ng distrito, nananatili pa rin ang mga indibidwal na ayaw iwanan ang Escolta sa napakaraming dahilang hindi maiaalis sa kanilang puso’t isipan. Silang mga lumaki, nagkapamilya at nagmahal sa kalyeng nagbahagi ng kanilang pagkatao. Nariyan rin ang mga grupong hangad ay ipalaganap sa mga Pilipino na ang Escolta ay buhay. Kung hindi man buhay sa ekonomikal na aspetong pinanghawakan nito noon, ang kalyeng ito ay nararapat na itratong buhay na patunay ng mayaman nating sining at kultura. Hangarin din ng mga organisasyong ito na tulungan ang mga negosyong nananatili sa Escolta sa pamamagitan ng aspetong panturismo na malaking bahagdan sa ekonomiya ng Maynila.

Ang Calle sa Gitna ng Banta at Hamon

Hindi maikakailang salat ang nakukuhang suporta ng Escolta sa maraming institusyon, lalong-lalo na sa pamahalaang lungsod. Sa napakaraming pagkakataon, bigo ang Manila City Hall na makita ang potensyal ng Escolta na makatulong sa alanganing sitwasyon ng ekonomiya ng lungsod. Diumano’y sila pa mismo ang nagsasabing patay na ang naturang distrito — mga salitang hindi kapani-paniwalang manggagaling sa mismong gobyernong nakakasakop dito.

Ang El Hogar at ang Capitol Theater. Mga gusali ng Escolta na parehong nanganganib.

Ang El Hogar at ang Capitol Theater. Mga gusali ng Escolta na parehong nanganganib.

Ang banta ng demolisyon sa Capitol Theater at ang walang katiyakang kondisyon ng El Hogar Building sa Muelle dela Industria ay ilan sa mga malalaking bangungot na kapag hindi nabantayan ay dudurog nang biglaan sa pag-asa ng mga nagmamahal sa Escolta. Hindi nakikita ng lokal na pamahalaan at ilang negosyante ang kakayahan ng mga gusaling tulad nito na magdala ng kita para sa kanila at sa mga magiging empleyado nila. Ang mga tulad nito’y istrukturang ang halaga ay hindi kayang tumbasan ng salapi dahil ito’y kayamanan ng ating lahi. Ang pagpapanatili ng mga ito ay isang makabuluhang promosyon upang makapag-engganyo ng maraming negosyo at epektibong turismo kung saan lahat ay makikinabang. Masakit mang tanggapin pero ganito ang lokal na gobyerno ng Maynila ngayon — nasa harapan na ang posibleng kaunlaran pero manhid pa rin sa makabuluhan at epektibong pamumuhunan.

Matagal nang hamon sa Manila City Hall ang ganitong senaryo. Napakarami nang heritage structures ang nawala nang dahil sa tinatawag nilang “development”. Para sa kanila, walang kuwentang pamumuhunan ang pagpapaayos ng mga ito. Tila ba mababaw ang ganitong pananaw dahil kung ito ay tunay na pasakit sa pondo ng bayan, marahil ay hindi naging matagumpay ang mga heritage city na ngayon ay inuulan ng turista at kita. Hindi nila natatanto na kung anumang puhunan ang ilalagak nila sa mga alaala ng ating kasaysayan ay babalik sa kanila at siyang ipapakain nila sa kanilang mamamayan. Ito ang “development” na dapat ipamulat sa ating nagbubulag-bulagang gobyerno.

Magkagayunman, naniniwala pa rin ang marami sa pamahalaan ng Maynila na makasama sa adbokasiyang ito. Walang lugi sa pagpapaganda sa Escolta dahil hindi limitado sa iilan ang napipintong tagumpay nito. Ito ay tagumpay ng lungsod at tagumpay ng henerasyong ito.

Ang Calle sa Aking mga Mata

Hindi ako taga-Escolta. Wala akong di-malilimutang alaala sa Escolta. Wala akong kaibigan sa Escolta. Wala akong pakialam sa Escolta. Pero bakit dumating ako sa puntong kailangan kong mabuhay para sa Escolta?

Para sa isang Manilenyong gustong makitang muli ang kadakilaan nito tulad noon, pangarap kong umunlad ang punong kabisera nang higit pa sa kung gaano siya kaunlad bago sumiklab ang digmaan. Kung tutuusin, halos tayo na lang ang siyudad na hindi nakakaahon sa kahirapang lumala mula pa noong 1945. Malaking dahilan ang maling mentalidad ng mga nasa bureaukrasya at maling mentalidad ng taumbayan. Maaaring hindi ganoon kadaling gawan ng solusyon ang mga ganitong kaisipan, pero tulad ng mga nakakasama ko sa adbokasiyang ito, patuloy pa rin akong naniniwala at kumikilos sa abot ng aking makakaya.

Ang ilan sa mga bumubuo ng ECAI, ang aming mga ikalawang magulang sa adbokasiya. (Larawan mula sa Facebook page ni Arch. Dom Galicia)

Ang ilan sa mga bumubuo ng ECAI, ang aming mga ikalawang magulang sa adbokasiya. (Larawan mula sa Facebook page ni Arch. Dom Galicia)

Sa nakaraang isang buwan ng aking paglalakad sa Escolta ay lalo kong naunawaan ang halaga nito, lalo pa nang makilala ko ang mga tao sa likod ng Escolta Commercial Association Inc. (ECAI). Ito ay samahan ng mga property owner sa distrito na naglalayong gawin ang kakayanin ng kanilang kapasisad upang maibalik ang sigla ng Escolta. Ang mga tulad nila ang nagmulat sa akin sa mas malalim pang kasaysayan nito mula sa kanilang perspektibo. Sa kanilang mga kuwento, karanasan at pakikipaglaban para sa Escolta, pakiramdam ko’y kuwento, karanasan at pakikipaglaban ko na rin ang sa kanila. Naihain nila sa akin ang napakaraming dahilan kung bakit hindi patay ang Escolta at napakaraming dahilan upang gisingin ang natutulog nitong diwa.

Ang Escolta ay itinuring ko nang pangalawang tahanan at ang mga taga-ECAI ang aking naging ikalawang magulang. Kasama ang aking mga kinakapatid sa Heritage Conservation Society at sa mga organisasyong sumusuporta sa Escolta, kami ay sabay-sabay na nangangarap para sa distritong nagsilbing puso ng ekonomiya ng Pilipinas. Panahon na upang ibigay sa Escolta ang mas mataas na pagkilala, hindi lang ng kasaysayan kundi ng mga Pilipino ngayon at sa hinaharap.

Hindi ako taga-Escolta. Wala akong di-malilimutang alaala sa Escolta. Wala akong kaibigan sa Escolta. Wala akong pakialam sa Escolta. PERO NGAYON, para sa akin, mas ipinagmamalaki kong ako ay Manilenyo at kasama sa muling pag-angat ng Escolta. Dito ako bubuo ng mas maraming di-malilimutang alaala at makakakilala ng mas marami pang kaibigan. Higit sa lahat, mamahalin ko’t papahalagahan ang Escolta dahil naniniwala akong ang pagbangon niya ay hudyat ng nalalapit na kaunlaran para sa Maynila.